Malzeme yaratma (MM01) – MM

Bu derste

ilk ekranında malzeme türünü, organizasyon düzeylerini ve görünümleri doğru seçmek
Satınalma, MRP ve muhasebe görünümlerindeki zorunlu alanları anlamlarıyla birlikte doldurmak
Değerleme sınıfı ve fiyat kontrolü (S ve V) mantığına giriş yapmak
ile değişiklik yapmak ve hangi alanların kilitli olduğunu bilmek

Senaryo: yeni bir kapak kilidi

Ar-Ge ekibi yeni modeller için bir kapak emniyet kilidi seçti: yıkama sırasında lomboz kapağının açılmasını engelleyen küçük, elektromekanik bir parça. Satınalma tedarikçiyle konuşmaya hazır, planlama ilk ihtiyacı hesaplamak istiyor. Ama SAP'de kural basittir: malzeme yoksa sipariş de yok. Satınalma siparişi, stok ve planlama, hepsi bir malzeme numarasına bağlanmak zorundadır.

Bu derste bu parçayı hammadde (ROH) olarak yaratacaksın. Önce her ekranı ve alanı tanıyalım, sonra adım adım uygulayalım.

MM01 ilk ekranı: ne yaratıyoruz, nerede?

açıldığında karşına üç bölümlük bir ilk ekran gelir.

Malzeme grubunda:

Malzeme: Yeni malzemenin numarası. Simülatörde numarayı sen verirsin (harici numara ataması, external number assignment). Yalnızca büyük harf, rakam ve - _ . karakterleri kullanılabilir, uzunluk 2 ile 40 karakter arasıdır.
Sektör: "M – Makine mühendisliği" olarak sabittir. Sektör, hangi alanların ekranda görüneceğini etkiler.
Malzeme türü: Varsayılan olarak ROH gelir. Türü değiştirirsen alttaki görünüm listesi de değişir.

Organizasyon düzeyleri grubunda Tesis (1100 Manisa Fabrika) ve Depo yeri alanları vardır. Tesis, satınalma/MRP/muhasebe gibi tesis seviyesindeki görünümler için zorunludur. Depo yeri ise malzemenin hangi depoda tutulacağını söyler.

Görünüm seçimi grubunda türün izin verdiği görünümler onay kutusu olarak listelenir. Varsayılan olarak Temel veri, Satınalma, MRP, Muhasebe ve Depo yeri stoğu seçilidir.

Türkçe karakter kullanma

Malzeme numarasında Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü kullanılamaz. "RM-KAPAK-KİLİT" yazarsan sistem "Malzeme numarası yalnızca büyük harf, rakam ve - _ . içerebilir (2-40 karakter)" hatasını verir. Doğrusu RM-KAPAK-KILIT. Malzeme tanımında ise Türkçe karakter serbesttir.

Gerçek SAP'de numara

Birçok şirket malzeme numarasını sisteme verdirir (dahili numara ataması): yeni malzeme 10000452 gibi sıradaki numarayı alır. Anlamlı numaralar (RM-KABLO gibi) okumayı kolaylaştırır ama zamanla tutarsızlaşabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı malzeme türü bazında, kurulumda (customizing) belirlenir.

Temel veri 1 ve Satınalma görünümleri

Temel veri 1 sekmesinde malzemenin şirket genelindeki kimliği girilir:

Malzeme tanımı: En fazla 40 karakter. Siparişlerde, raporlarda herkes bu metni görür; açık ve tutarlı yaz.
Temel ölçü birimi: ST (adet) olarak dolu gelir. Kilit adetle sayıldığı için değiştirme.
Mal grubu: Zorunludur. Kilit elektromekanik bir parça olduğu için ELK (Elektrik / Elektronik).
Brüt / net ağırlık: İsteğe bağlıdır. Net ağırlık brütten büyük olamaz.

Satınalma sekmesinde iki alan önemlidir:

Satınalma grubu (purchasing group): Bu malzemeden sorumlu satınalmacı ya da ekip. Elektrik ve elektronik parçalar grup 102'de, yani Mehmet Kaya'da. Bu alan zorunludur ve ileride satınalma talebi ile siparişe otomatik gelir.
Mal girişi işlem süresi: Mal depoya girdikten sonra kullanılabilir hale gelmesi için gereken gün (kontrol, etiketleme, rafa yerleştirme). 1 gün olarak dolu gelir.

MRP 1 ve MRP 2: planlamaya ilk bakış

MRP (Material Requirements Planning, malzeme ihtiyaç planlaması), "neyi, ne kadar, ne zaman tedarik etmeliyim?" sorusunu otomatik cevaplayan hesaptır. Mantığı kabaca şöyledir: elde olan stok ve yoldaki siparişler, gelecekteki ihtiyacı ve emniyet stoğunu karşılamıyorsa sistem bir tedarik önerisi (hammadde için satınalma talebi) oluşturur. Ayrıntısını PP modülünde göreceğiz; şimdilik alanların ne anlama geldiğini bilmen yeterli.

Alan	Değerler	Anlamı
MRP tipi	PD, VB, ND	PD: ihtiyaca göre planla. VB: stok yeniden sipariş noktasına inince sipariş et. ND: planlama yok.
MRP sorumlusu	001–004	Malzemeyi planlayan kişi/ekip. Hammaddeler 001 (Hammadde Planlama).
Parti büyüklüğü	EX, FX, HB, WB	EX: eksik kadar (partiden partiye). FX: her seferinde sabit miktar. HB: maksimum stoğa tamamla. WB: haftalık topla.
Yuvarlama değeri	Sayı	Önerilen miktar bu sayının katına yuvarlanır (ör. koli içi adet).
Tedarik türü	F, E, X	F: dışarıdan satın al. E: kendin üret. X: ikisi de olabilir.
Planlanan teslim süresi	Gün	Siparişten teslime kadar geçen süre. MRP, siparişi ne kadar önce açacağını buna göre hesaplar.
Emniyet stoğu	Miktar	Beklenmedik durumlara karşı elde tutulan tampon miktar.

Küçük bir örnek: kilit için önümüzdeki dönemin ihtiyacı 130 adet açık bırakıyor ve yuvarlama değeri 100 ise, EX parti büyüklüğü 130'u 100'ün katına yuvarlar ve 200 adet önerir.

Simülatör bazı alan kombinasyonlarını gerçek SAP gibi denetler: FX seçersen sabit parti miktarı, VB seçersen yeniden sipariş noktası girmen gerekir. Hammaddenin (ROH) tedarik türü de yalnızca F olabilir.

MRP 2 sekmesindeki Harici tedarik depo yeri, satın alınan malın varsayılan olarak hangi depoya gireceğini söyler. İlk ekranda depo yeri girdiysen bu alan otomatik dolar.

Muhasebe 1: değerleme sınıfı ve fiyat kontrolü

Depodaki her kilit, şirketin bilançosunda bir stok değeri demektir. Muhasebe 1 sekmesi bu değerin nasıl hesaplanacağını belirler.

Değerleme sınıfı (valuation class), malzemenin stok değerinin hangi ana hesaba yazılacağını belirleyen anahtardır. Hammaddeler için 3000 kullanılır ve bu sınıf otomatik hesap belirleme ile 15000000 İlk Madde ve Malzeme hesabına bağlanır (Tek Düzen Hesap Planı'nda 150). Değerleme sınıfı malzeme türüyle uyumlu olmak zorundadır: ROH için 3040 (yedek parça) girersen "Değerleme sınıfı 3040, malzeme türü ROH için izinli değil (izinli: 3000)" hatası alırsın.

Fiyat kontrolü (price control) ise stok değerinin hangi fiyatla tutulacağını belirler:

	S – Standart fiyat	V – Hareketli ortalama fiyat
Stok değeri	Sabit fiyat × miktar	Gerçek alış fiyatlarının ağırlıklı ortalaması
Farklı fiyatla giriş olursa	Fark, fiyat farkı hesabına yazılır	Fark stok değerine eklenir, fiyat yeniden hesaplanır
Fiyat ne zaman değişir?	Planlı olarak, genellikle dönem başında	Her değerli mal girişinde otomatik
Tipik kullanım	Üretilen malzemeler (FERT, HALB)	Satın alınan malzemeler (ROH, VERP, ERSA)

Kilidi satın alacağımız için V kullanıyoruz. Gireceğin fiyat bir başlangıç tahminidir; ilk mal girişinden itibaren sistem fiyatı gerçek sipariş fiyatlarına göre kendisi günceller. Bunu mal girişi dersinde bir sayısal örnekle göreceğiz.

İlk ekran

Numara, tür, tesis, depo yeri, görünümler

MM01

Temel veri 1

Tanım, birim, mal grubu

Satınalma

Satınalma grubu

MRP 1 / MRP 2

Planlama ve teslim süresi

Muhasebe 1

Değerleme sınıfı, fiyat

Kaydet

Ctrl+S

Adım adım: kapak kilidini yarat

Önerilen değerler aşağıda. İstersen farklı bir numara (ör. RM-KILIT-02) ve kendi değerlerini kullanabilirsin; önemli olan kuralların sağlanması.

ile işlemi aç.
İlk ekranda Malzeme alanına RM-KAPAK-KILIT yaz. Malzeme türü ROH (Hammadde) olarak kalsın.
Tesis 1100 olarak kalsın. Depo yeri alanına 0001 yaz (Hammadde Deposu). Bu adımı atlama: görev, 0001 için depo yeri görünümü açılmasını kontrol ediyor.
Görünüm seçiminde Temel veri, Satınalma, MRP, Muhasebe ve Depo yeri stoğu işaretli kalsın. Enter'a bas.
Temel veri 1 sekmesinde: Malzeme tanımı Kapak Kilidi (Emniyet Kilidi), Temel ölçü birimi ST (dolu), Mal grubu ELK. İstersen brüt ağırlık 0,12, net ağırlık 0,10 gir.
Satınalma sekmesinde: Satınalma grubu 102. Alanın yanında "Elektrik ve Elektronik (Mehmet Kaya)" yazısı belirir.
MRP 1 sekmesinde: MRP tipi PD, MRP sorumlusu 001, Parti büyüklüğü EX dolu gelir. Yuvarlama değeri olarak 100 gir.
MRP 2 sekmesinde: Tedarik türü F ve Harici tedarik depo yeri 0001 dolu gelir. Planlanan teslim süresi 6, Emniyet stoğu 80 gir.
Muhasebe 1 sekmesinde: Değerleme sınıfı 3000 ve Fiyat kontrolü V dolu gelir. Hareketli ort. fiyat alanına 87,50 yaz.
Depo yeri stoğu sekmesinde "0001 – Hammadde Deposu" yazdığını kontrol et.
Kaydet (Ctrl+S). Durum çubuğunda "Malzeme RM-KAPAK-KILIT yaratıldı" mesajını görmelisin; ekran ilk ekrana döner.

Kendin yap

Yeni hammadde yarat

Kapak kilidi için yeni bir hammadde ana verisi oluştur.

MM01 ile ROH türünde yeni bir malzeme yarat
Satınalma, MRP 1 ve Muhasebe 1 görünümleri dolu olsun (tesis 1100)
Hammadde deposu 0001 için depo yeri görünümü açılsın

Görevlerin kontrol edilmesi için giriş yap ya da davet koduyla kayıt ol.

Hata alırsan

Kaydet'e bastığında bir hata varsa simülatör ilgili sekmeye geçer ve alanı kırmızıyla işaretler. En sık görülenler: "Mal grubu (boş) tanımlı değil" (Temel veri 1), "Satınalma grubu (boş) tanımlı değil" (Satınalma), "Sabit parti büyüklüğü (FX) için sabit parti miktarı girin" (MRP 1). Bu numarayla daha önce malzeme yarattıysan Enter'da "seçilen görünümlerle zaten mevcut" hatası alırsın; o zaman başka bir numara seç. İlk ekranda depo yerini girmeyi unuttuysan sorun değil: MM01'i aynı malzeme numarasıyla tekrar aç, Tesis 1100 ve Depo yeri 0001 gir, "Depo yeri stoğu" görünümü seçiliyken Enter ve Kaydet ile malzemeyi bu depo yeri için genişlet. Gerçek SAP'de de bir malzemenin yeni tesis ya da depo yeri için açılması MM01 ile yapılır.

Kontrol et ve değiştir: MM03 ve MM02

Yarattığın malzemeyi hemen ile aç: RM-KAPAK-KILIT yazıp Enter'a bas ve sekmeleri gez. Depo yeri stoğu sekmesinde 0001 satırını sıfır stokla görürsün; stok ilk mal girişiyle gelecek.

Şimdi planlama ekibinin emniyet stoğunu artırmak istediğini varsayalım:

ile işlemi aç. Malzeme RM-KAPAK-KILIT, Tesis 1100. Enter'a bas.
MRP 2 sekmesinde Emniyet stoğu alanını 120 yap.
Kaydet. Mesaj: "Malzeme RM-KAPAK-KILIT değiştirildi". Hiçbir alanı değiştirmeden kaydedersen "Veri değiştirilmedi" bilgisini alırsın.

MM02'de her alan açık değildir. Temel ölçü birimi, değerleme sınıfı, fiyat kontrolü ve fiyat kilitlidir. Bunun iyi bir nedeni var: bu alanlar stok değerini doğrudan etkiler. Gerçek SAP'de de hareketli ortalama veya standart fiyat MM02 ile değil, fiyat değişikliği işlemiyle (MR21) değiştirilir; değerleme sınıfı ise stok ya da açık belge varken değiştirilemez.

Gerçek hayatta

Manisa'daki bir fabrikada yeni bir kilit tedarikçisiyle çalışmaya başlandığında genellikle sıra şöyledir: Ar-Ge teknik resmi onaylar, ana veri ekibi MM01 ile temel veriyi açar, satınalma tedarikçiyi ve fiyatı tanımlar, planlama MRP değerlerini gözden geçirir. İlk teslimattan sonra planlamacı, gerçekleşen teslim süresine bakıp MM02 ile "Planlanan teslim süresi"ni günceller. Bu alan yanlış kalırsa MRP siparişleri ya çok erken ya da çok geç açar.

Akılda kalsın

MM01 ilk ekranında malzeme numarası, tür, tesis, depo yeri ve görünümler seçilir; tesis seviyesindeki görünümler için tesis zorunludur.
Malzeme numarasında yalnızca büyük harf, rakam ve - _ . kullanılır; Türkçe karakter kullanılamaz.
Satınalma grubu, MRP tipi, parti büyüklüğü, tedarik türü ve teslim süresi tedarik ve planlamanın temelidir.
Değerleme sınıfı stoğun hangi ana hesaba yazılacağını belirler (ROH: 3000 → 15000000 İlk Madde ve Malzeme) ve türle uyumlu olmalıdır.
Fiyat kontrolü S'de stok sabit fiyatla, V'de gerçek alış fiyatlarının ortalamasıyla değerlenir; satın alınan malzemelerde V yaygındır.
MM02 ile tanım, mal grubu, satınalma grubu ve MRP alanları değişir; fiyat ve değerleme alanları kilitlidir.

Kendini test et